Zelf controleren

Een minuut in de badkamer

De foto toont de plek waar het gebeurt: een gewone badkamer met een spiegel. Meer is er niet nodig. Zelfonderzoek is geen medische verrichting maar een gewoonte: weten hoe uw borsten er normaal uitzien en aanvoelen, zodat u een verandering opmerkt. Juist die vertrouwdheid is waardevol, en niet een voorgeschreven techniek.

Wanneer u het doet

Kies een vast moment: bij vrouwen die menstrueren de week na de menstruatie, wanneer de borsten het minst gespannen zijn; na de overgang een vaste dag in de maand. Maandelijks is genoeg. Vaker controleren maakt eerder ongerust dan alert, want normale schommelingen worden dan als verandering ervaren.

Eerst kijken

Ga voor de spiegel staan met de armen langs het lichaam en kijk naar vorm, stand en huid. Doe dat daarna nog eens met de armen omhoog en met de handen in de zij, terwijl u de borstspieren aanspant. Let op een deuk of intrekking, op een tepel die naar binnen trekt terwijl dat er niet was, op roodheid, schilfering of een huid die op een sinaasappelschil lijkt.

Dan voelen

Voel met de platte vingertoppen van de andere hand, in kleine cirkels, met lichte en met wat stevigere druk. Werk systematisch: in banen van boven naar beneden, of in cirkels van buiten naar binnen. Neem de oksel mee, want daar loopt borstweefsel door en daar liggen lymfeklieren. Onder de douche met zeep gaat het makkelijker, en liggend voelt de achterkant van het weefsel beter.

Wat u kunt tegenkomen

Borstweefsel is van nature ongelijkmatig en voelt vaak korrelig of knobbelig, zeker aan de bovenzijde richting de oksel. Dat is normaal. Cystes en fibroadenomen zijn veelvoorkomende goedaardige knobbels; ze voelen vaak glad en beweeglijk. Het gaat er niet om of u iets voelt, maar of iets nieuw is en blijft.

Wanneer u naar de huisarts gaat

Bij een knobbel die na een cyclus nog aanwezig is, bij een harde of vastzittende zwelling, bij een intrekking van huid of tepel, bij bloederig of eenzijdig vocht uit de tepel, bij een niet-genezend plekje op tepel of tepelhof, bij eenzijdige aanhoudende pijn en bij een gezwollen okselklier zonder duidelijke oorzaak. Wacht niet af tot de volgende ronde van het bevolkingsonderzoek.

Wat zelfonderzoek wel en niet doet

Onderzoek laat zien dat zelfonderzoek de sterfte aan borstkanker niet meetbaar verlaagt en wel tot extra onderzoek van goedaardige afwijkingen leidt. Dat is de reden dat het niet als bevolkingsprogramma wordt aangeboden. Voor het individu is het toch nuttig: een flink deel van de tumoren wordt tussen twee screeningen door door vrouwen zelf ontdekt.

Een gewoonte die blijft hangen

De grootste valkuil is niet de techniek maar de regelmaat: mensen beginnen enthousiast en laten het na een paar maanden zitten. Koppel het daarom aan iets vasts, bijvoorbeeld de eerste douche na de menstruatie of de eerste van de maand, en zet er zo nodig een herinnering voor in de telefoon. Twee minuten per maand is genoeg, en het gaat om vertrouwd raken met wat normaal is, niet om het opsporen van iets afwijkends.